काठमाडौं । अन्तरिक्षमा हुने हरेक असामान्य घटनाले पृथ्वीमा रहेका मानिसको ध्यान तान्ने गर्छ। त्यस्तै एउटा दुर्लभ घटना आज राति हुँदैछ, जहाँ अमेरिकी कम्पनी स्पेसएक्सको फाल्कन–९ रकेटको करिब ४ टन तौल भएको भाग चन्द्रमाको सतहमा ठोक्किँदैछ।
यो खबरसँगै धेरैको मनमा एउटै प्रश्न उठ्न सक्छ के चन्द्रमामा हुने यो ठक्करले पृथ्वीलाई कुनै खतरा छ ? वैज्ञानिकहरूको अनुसार यो ठक्करले पृथ्वीलाई खतरा छैन। यो घटना चन्द्रमाको सतहमा सीमित रहनेछ र पृथ्वीमा कुनै प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने छैन। बरु, वैज्ञानिकहरूका लागि भने यो चन्द्रमाको सतह र अन्तरिक्ष फोहोरबारे अध्ययन गर्ने दुर्लभ अवसर बन्नेछ।
नेपाली समयअनुसार बुधबार राति करिब १२ बजेर २० मिनेटतिर फाल्कन–९ रकेटको दोस्रो चरणको भाग चन्द्रमाको पश्चिमी क्षेत्रमा रहेको आइन्स्टाइन क्रेटर नजिक ठोक्किने अनुमान गरिएको छ। यो वस्तु करिब ८ हजार ६ सय ९० किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा चन्द्रमामा पुग्नेछ।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यति तीव्र गतिमा भएको ठक्करले चन्द्रमाको सतहमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। यसबाट करिब २७ मिटर चौडा र करिब ५ मिटर गहिरो खाडल बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। ठक्करपछि चन्द्रमाको सतहबाट धुलो र चट्टानका साना कणहरू अन्तरिक्षमा फैलिनेछन्।
तर पृथ्वीबाट यो दृश्य प्रत्यक्ष हेर्न भने सम्भव हुने छैन। यो घटनाको अध्ययनका लागि चन्द्रमाको कक्षमा रहेका अन्तरिक्ष यान र शक्तिशाली टेलिस्कोपको प्रयोग गरिनेछ।
यो रकेटको भाग सन् २०२५ मा स्पेसएक्सको फाल्कन–९ रकेटमार्फत अन्तरिक्षमा पठाइएको थियो। त्यसबेला यसले फायरफ्लाइ एयरोस्पेसको ‘ब्लु घोस्ट’ चन्द्र अभियान र जापानी कम्पनी आइस्पेसको ल्यान्डरलाई अन्तरिक्षमा पुर्याउने काम गरेको थियो।
तर अभियानपछि रकेटको दोस्रो चरण पृथ्वीको वायुमण्डलमा फर्कन सकेन। इन्धन सकिएपछि त्यसलाई नियन्त्रण गर्ने सम्भावना पनि समाप्त भयो। त्यसपछि सौर्य गतिविधि र चन्द्रमाको गुरुत्वाकर्षणको प्रभावले यसको मार्ग परिवर्तन हुँदै अन्ततः चन्द्रमातर्फ पुगेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
स्पेसएक्सले भने यो कुनै योजनाबद्ध चन्द्र अवतरण नभएको स्पष्ट पारेको छ। कम्पनीका अनुसार यो एउटा अनियन्त्रित अन्तरिक्ष वस्तुको प्राकृतिक कक्षीय यात्राको परिणाम हो।
वैज्ञानिकहरूले भने यस घटनालाई केवल दुर्घटनाका रूपमा मात्र हेरेका छैनन्। चन्द्रमाको सतहमा बन्ने नयाँ खाडल, उड्ने धुलो र चट्टानका कणहरूको अध्ययनले भविष्यका चन्द्र अभियानका लागि महत्वपूर्ण जानकारी उपलब्ध गराउने अपेक्षा गरिएको छ।
नासाको लुनार रिकोनिसेन्स अर्बिटर र दक्षिण कोरियाको दानुरी चन्द्र अर्बिटरले यो घटनाको अघिपछि चन्द्रमाको सतहको तस्बिर खिच्ने तयारी गरेका छन्। ती तस्बिरमार्फत ठक्करले चन्द्रमाको सतहमा पारेको परिवर्तनको विस्तृत अध्ययन गरिनेछ।
चन्द्रमामा यस्ता अनियन्त्रित ठक्कर निकै दुर्लभ मानिन्छन्। यसअघि सन् २०२२ मा पनि एउटा रकेटको भाग चन्द्रमामा ठोक्किएको थियो। त्यसअघि नासाले अनुसन्धानका लागि केही रकेटका चरणहरू जानाजानी चन्द्रमामा खसाएको इतिहास पनि छ।
मानवको चन्द्रमामा पुनः सक्रिय उपस्थितिको योजना अघि बढिरहेका बेला अन्तरिक्ष फोहोर व्यवस्थापन ठूलो चुनौतीका रूपमा देखिन थालेको छ। आगामी दशकमा चन्द्रमामा आधार निर्माण र नियमित अभियान सञ्चालन गर्ने तयारी भइरहेका छन्। त्यसैले आज राति हुने यो ठक्कर पृथ्वीका लागि खतरा नभए पनि भविष्यका अन्तरिक्ष अभियानका लागि भने एउटा महत्वपूर्ण अध्ययनको विषय बन्नेछ।
