काठमाडौं । ‘हामी गोपाल वंशी हौँ।’ ७२ वर्षीय भक्तबहादुर गोपाली आफ्नो परिचय यही वाक्यबाट सुरु गर्छन्। उनको आवाजमा यो केवल थरको परिचय होइन बरु पुस्तौँ पुरानो इतिहाससँग जोडिएको एउटा पहिचान हो।
गोपाल वंश नेपालको इतिहासको एउटा पुरानो अध्याय हो। तर भक्तबहादुरको जीवन हेर्दा त्यो इतिहास कुनै राजदरबार वा पुरानो दस्तावेजमा मात्र सीमित देखिँदैन। उनको बाल्यकाल गाईवस्तु, जंगल र खेतबारीबीच बित्यो । गोपाल वंशसँग जोडिएको ‘ग्वाला’ जीवनको एउटा झल्को उनले आफ्नै जीवनमा भोगे।
बिहान गाई चराउन जंगल जाने, त्यसपछि विद्यालय पुग्ने र घर फर्किएपछि फेरि घरधन्दा र गाईवस्तुको काममा लाग्ने। मकै, भटमास र घरमै उत्पादन हुने अन्न उनको बाल्यकालको खानाको हिस्सा थिए। त्यो जीवन उनले केवल सुनेका होइनन्, बाँचेका हुन्।
तर भक्तबहादुरको जीवन त्यहीँ रोकिएन।
पढाइपछि अमिनको तालिम लिएर उनी सरकारी नापी सेवामा प्रवेश गरे। त्यसपछि उनको यात्रा गोठबाट नक्सासम्म पुग्यो। रुकुम, रोल्पा, काठमाडौंलगायत विभिन्न ठाउँमा पुगेर उनले जमिन नापे, नक्सा बनाए। काठमाडौंका विभिन्न भूभागको नक्सांकनमा समेत काम गरेको उनी सम्झन्छन्।
एक अर्थमा, उनको जीवनले गोपाल वंशसँग जोडिएको पुरानो गाईपालक पहिचानदेखि आधुनिक राज्यले जमिनलाई नक्सा र नापमा बाँध्ने प्रक्रियासम्मको लामो यात्रा बोकेको छ।
रुकुममा महिनौँ बसेर काम गर्दा उनले दुर्गम भूगोल मात्र देखेनन्, कठिन समय पनि भोगे। माओवादी द्वन्द्वको समय घरघर पुगेर काम गर्नुपरेको, अपरिचित ठाउँमा बस्नुपरेको र डरबीच पनि आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरेको अनुभव उनीसँग छ।
आज उनी आफ्नो विगत सम्झँदा उपलब्धिको सूची सुनाउँदैनन्। बरु मानिसबीचको सम्बन्ध, आफ्नो समुदाय र पुर्खाको पहिचानतिर फर्किन्छन्।
गोपाल वंशको इतिहास धेरै पुरानो छ। भक्तबहादुरको कथा त्यस इतिहासको निरन्तरता हो वा केवल त्यससँग जोडिएको एउटा पारिवारिक स्मृति त्यो इतिहासकार र अभिलेखले थप बताउला। तर उनको जीवनले वंशको पुरानो परिचय समयसँगै हराएन, त्यसले आफ्नो रूप मात्रै बदल्दै गयो भन्ने कुरा स्पष्ट देखाउँछ।
गोठालो बालकबाट सरकारी अमिन बनेका भक्तबहादुर आज आफ्नै जीवनलाई फर्केर हेर्दा एउटा पुस्ताको यात्रा सुनाइरहेका छन्।
इतिहास किताबमा बाँच्छ भनिन्छ। तर कहिलेकाहीँ त्यो इतिहास एउटा वृद्ध मानिसको बोली, सम्झना र परिचयमा पनि बाँचेको हुन्छ।
