.jpeg)
काठमाडौं । ७१ वर्षको उमेरमा धेरै मानिसहरू विश्राम खोजिरहेका हुन्छन्। तर नुवाकोटको पञ्चकन्या गाउँपालिका–४, गंगदन टोलका वीरबहादुर तामाङका लागि विश्रामभन्दा काम ठूलो हो। बिहानदेखि साँझसम्म चियाबारीमा काम गर्ने, घर फर्किएपछि भैंसीका पाडा स्याहार्ने, तरकारी खेती गर्ने र आफ्नै हातले घरको मर्मत गर्ने उनको दैनिकी अझै रोकिएको छैन। उमेरले शरीरमा चाउरी थपे पनि मनमा उत्साह भने घटेको छैन।
वीरबहादुरको जीवन कुनै सरल यात्राको कथा होइन। यो अभाव, पीडा, संघर्ष र निरन्तर परिश्रमको कथा हो।
उनको जन्म नुवाकोटको माथिल्लो भेगमा भएको थियो। उनी छ महिनाको हुँदा परिवार पञ्चकन्यातिर बसाइँ सरेको थियो। कारण थियो एउटा भयावह घटना। उनका अनुसार हजुरबुबाको ठूलो संयुक्त परिवारमा एकै महिनाभित्र झण्डै ३० जना सदस्यको मृत्यु भयो। उचित उपचार, अस्पताल र स्वास्थ्य सेवाको अभावमा गाउँलेहरूले त्यो घटनालाई ‘रुढीबादी रोग’ को रूपमा सम्झिए। परिवारले बाँकी सदस्यलाई जोगाउन गाउँ छोड्ने निर्णय गर्यो। त्यसपछि नयाँ ठाउँमा जीवन फेरि शून्यबाट सुरु भयो।
तर नयाँ ठाउँमा पनि सुख थिएन। खेतीयोग्य जमिन भए पनि उत्पादन कम हुन्थ्यो। मल थिएन, सिँचाइ थिएन, प्रविधि थिएन। बिहान–बेलुका छाक टार्नै मुस्किल थियो। त्यही अभावले वीरबहादुरलाई सानै उमेरमा गाउँ छोड्न बाध्य बनायो।
उनी अझै त्यो घटना सम्झन्छन्। गाउँमा आएको एक ठेकेदारले राम्रो काम र कमाइको सपना देखाएर उनलाई सीमापार चीन पुर्यायो। तर त्यहाँ पुगेपछि वास्तविकता फरक थियो। काम धेरै, खाना थोरै, कुटपिट नियमित र कमाइ शून्य। सात वर्षसम्म उनले गरेको मेहनतको पैसा ठेकेदारले आफैं राख्यो।
त्यो समय उनको जीवनको सबैभन्दा कठिन अध्याय बन्यो। परिवारसँग सम्पर्क गर्ने कुनै माध्यम थिएन। फोन थिएन, सडक थिएन। अन्ततः अवसर पर्खेर उनी त्यहाँबाट भाग्न सफल भए। आफ्नै मेहनतले केही पैसा कमाए र दशकौँपछि नेपाल फर्किए। काठमाडौंसम्म ट्रकमा आएपछि गाउँसम्म भने उनी पैदल हिँडेरै पुगे। सामान बोक्न भरिया खोज्नुपरेको त्यो यात्रा उनी आज पनि बिर्सन सक्दैनन्।
नेपाल फर्किएपछि उनले विवाह गरे। फेरि विदेश जाने सोच भए पनि परिवारले रोक्यो। त्यसपछि उनले जीवनभर नेपालमै संघर्ष गर्ने निर्णय गरे।
त्यसपछि उनले हेल्परको काम गरे, कुली बने, मिस्त्री बने, हिमाली पदयात्रामा भरिया बने, विदेशी पर्यटकसँग हिमाल चहारे। पूर्वदेखि पश्चिम र उत्तरदेखि दक्षिणसम्मका हिमाली पदमार्गमा पुगे। अंग्रेजी राम्रोसँग बोल्न नसके पनि संकेत, अनुभव र व्यवहारले पर्यटकसँग काम चलाउँथे। चीनमा बस्दा सिकेको स्थानीय तिब्बती भाषाले पनि उनलाई धेरै ठाउँमा सहयोग गर्यो।
आज उनी चियाखेतीसँग जोडिएका छन्। चियाका बिरुवा रोप्ने, गोडमेल गर्ने, मल हाल्ने, पानी दिने कामदेखि अहिले पात टिप्नेसम्मका सबै चरणमा उनको हात परेको छ। गाउँमा आउने नयाँ किसानहरूलाई पनि उनी आफ्ना अनुभव सुनाउँछन्। चियासँगै घरमा गोलभेँडा, मुला, काक्रो, खुर्सानी लगायतका तरकारी पनि लगाउँछन्। मौसमअनुसार तरकारी बेचेर थप आम्दानी गर्छन्। अहिले चारवटा भैंसीका पाडा पालिरहेका छन्। एउटा बेच्ने, अर्को किन्ने र त्यसैलाई निरन्तरता दिने उनको आफ्नै योजना छ।
जीवनले उनलाई अर्को ठूलो पीडा पनि दियो। केही वर्षअघि श्रीमतीको निधन भयो। तर उनी त्यसलाई जीवनको स्वाभाविक सत्य मानेर स्वीकार गर्छन्। उनी भन्छन्, ‘रुनु मात्रले फर्केर आउने होइन। सम्झना छ, माया पनि छ, तर जीवन त अघि बढाउनै पर्छ।‘
तीन छोरा, दुई छोरी र नातिनातिनाले भरिएको परिवार उनको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो। सबै सन्तान समान नहुने उनी खुलेर स्वीकार गर्छन्। कसैले धेरै साथ दिन्छन्, कसैले कम। विदेशमा रहेका छोराले बेला–बेला पैसा पठाउन खोजे पनि उनी प्रायः एउटै जवाफ दिन्छन्, ‘मलाई चाहिँदैन। तिमीहरूको ऋण छ भने तिर्नू, होइन भने आफ्नै परिवारका लागि बचत गर।’
उनी अहिले स्मार्टफोन पनि चलाउँछन्। नातिनीले उपहार दिएको फोनमा फिल्म हेर्छन्, छोराछोरीसँग भिडियो कल गर्छन्। पहिले चिठीको भरमा रहने सम्बन्ध अहिले अनुहार हेर्दै कुरा गर्न मिल्दा उनी निकै खुसी हुन्छन्।
उनलाई आजका युवा पुस्ताबारे पनि आफ्नै बुझाइ छ। उनी भन्छन्, 'पहिले दुःख धेरै थियो तर खानामा शुद्धता थियो, मानिसमा श्रमप्रतिको सम्मान थियो। अहिले सुविधा बढेको छ तर मानिसहरू पहिलेभन्दा धेरै बिरामी हुने गरेको उनको अनुभव छ।'
यति धेरै संघर्ष पार गरेका वीरबहादुरलाई आज पनि सबैभन्दा मनपर्ने कुरा भनेको काम नै हो। उनी भन्छन्, ‘खाली बस्यो भने झन् बिरामी हुन्छु। काम गरिरहे मन पनि रमाउँछ, शरीर पनि चलिरहन्छ।’
८० वर्षसम्म काम गर्ने इच्छा सुनाउँदा उनको अनुहारमा देखिने मुस्कान केवल एउटा व्यक्तिको आत्मविश्वास होइन, त्यो एउटा पुस्ताले भोगेको संघर्ष, श्रम र आत्मसम्मानको प्रतिबिम्ब हो।
